“Hiob. Komedia sprawiedliwości” to powieść, w której błyskotliwa satyra przeplata się z obrazoburczym przedstawieniem religii, z towarzyszącym odwiecznym pytaniem – dlaczego dobrzy ludzie doznają ogromnych cierpień.


Hiob. Komedia sprawiedliwościDla Alexandra Hergensheimera nierozważny zakład na Polinezji staje się początkiem serii wstrząsających zmian. Gdy odzyskuje przytomność po próbie ognia, jego świat wygląda inaczej… a on nie nazywa się już Hergensheimer.

Zdezorientowanego Amerykanina wspiera zakochana w nim Margrethe, lecz przemiany rzeczywistości przyspieszają, a sytuacja pary się pogarsza. Przekonany, że wielkimi krokami zbliża się sąd ostateczny, Alexander robi wszystko, by Margrethe dostąpiła zbawienia. Bez niej bowiem niebo nie będzie dla niego rajem.

W tej historii współczesnego Hioba błyskotliwa satyra przeplata się z obrazoburczym przedstawieniem religii, a rozważaniom o tym, kto decyduje o ludzkich losach, towarzyszy odwieczne pytanie, dlaczego dobrzy ludzie doznają ogromnych cierpień.

***

Zabawna, ekscytująca, prowokuje do myślenia.
Isaac Asimov

Niewiarygodne, ale Heinlein raz jeszcze napisał wspaniałą powieść.
Arthur C. Clarke

Powieść nominowana do nagród Hugo i Nebula.

Robert A. Heinlein (1907?1988) to jeden z największych mistrzów SF, autor blisko 40 opowiadań i ponad 30 powieści, z których Dubler, Kawaleria kosmosu, Obcy w obcym kraju i Luna to surowa pani otrzymały nagrodę Hugo. W młodości był oficerem amerykańskiej marynarki wojennej, później studiował matematykę i fizykę, komentował lądowanie człowieka na Księżycu w ramach misji Apollo 11, a jego nazwiskiem nazwano asteroidę.

Robert A. Heinlein
Hiob. Komedia sprawiedliwości
Przekład: Michał Jakuszewski
seria Wehikuł czasu
Dom Wydawniczy Rebis
Premiera w tej edycji: 25 czerwca 2019
 
 

Hiob. Komedia sprawiedliwości


Szczęśliwy, kogo Bóg karci,
więc nie odrzucaj nagan Wszechmocnego.

Księga Hioba 5,17

Rozdział I

Gdy pójdziesz przez ogień, nie spalisz się
i nie strawi cię płomień.

Księga Izajasza 43,2
 
 
Dół miał około dwudziestu pięciu stóp długości, dziesięciu szerokości i, prawdopodobnie, dwóch głębokości. Ogień płonął w nim już od wielu godzin.
Od węgli bił żar nie do wytrzymania, który doskwierał nawet w miejscu, gdzie siedziałem – oddalonym o piętnaście stóp, w drugim rzędzie przeznaczonym dla turystów.
Odstąpiłem swe miejsce w pierwszym rzędzie jednej z dam ze statku, z radością korzystając z osłony, którą zapewniało jej dobrze odżywione cielsko. Odczuwałem pokusę, aby przenieść się jeszcze dalej… naprawdę jednak pragnąłem obejrzeć z bliska chodzących po ogniu. Jak często można być świadkiem cudu?
– To oszustwo – oświadczył Doświadczony Podróżnik. – Przekonacie się!
– Dlaczego zaraz oszustwo, Geraldzie – przeciwstawił się Autorytet od Wszystkiego. – Po prostu niezupełnie to, co nam obiecywano. To nie będzie cała wieś. Zapewne nikt z tańczących hula, a już na pewno nie te dzieci. Jeden czy dwóch młodych ludzi ze skórą na podeszwach jak wygarbowana naćpa się opium czy jakiegoś miejscowego paskudztwa i przemknie przez dół. Wieśniacy zaczną bić brawo, a ten nasz drogi kanaka, który jest tłumaczem, zasugeruje nam stanowczo, że oprócz tego, co zapłaciliśmy za luau, za tańce i całe przedstawienie, powinniśmy jeszcze wręczyć drobną sumkę każdemu z tych bohaterów. Nie, to właściwie nie będzie oszustwo – ciągnął. – Prospekt wycieczki zapowiadał pokaz chodzenia po ogniu. To właśnie zobaczymy. A co do gadania o całej wiosce, to tego nie było w kontrakcie.
Autorytet zrobił zadowoloną minę.
– Masowa hipnoza – oznajmił Zawodowy Nudziarz.
Miałem ochotę poprosić go, aby wyjaśnił mi ten termin, ale nikt mnie tu nie słuchał. Byłem od nich młodszy – nie wiekiem, lecz stażem na naszym statku Konge Knut. Tak to już jest na statkach wycieczkowych. Ten, kto wsiadł w porcie wyjścia, jest starszy od wszystkich, którzy zaokrętowali się później. Medowie i Persowie wprowadzili to prawo i nic nie jest w stanie go zmienić. Sam przyleciałem sterowcem Graf von Zeppelin, a w Papeete do domu zabierze mnie Admirał Moffett, toteż będę już stale żółtodziobem i powinienem trzymać gębę na kłódkę, gdy rozprawiają lepsi ode mnie.
Na statkach wycieczkowych jest najlepsze jedzenie na świecie, ale aż za często można spotkać najgorsze towarzystwo. Mimo to podobał mi się pobyt na wyspach. Nawet Mistyk, Astrolog Amator, Salonowy Freudysta i Numerolog nie przeszkadzali mi, ponieważ ich uwagi puszczałem mimo uszu.
– Robią to poprzez czwarty wymiar – oznajmił Mistyk. – Prawda, Gwendolyn?
– Na pewno, kochanie – zgodziła się Numerolog. – Ojej, już idą. Zobaczysz, że będzie nieparzysta liczba osób.
– Jesteś taka mądra, kochanie.
– Hm – mruknął Sceptyk.
Tubylec, który oprowadzał naszą grupę, podniósł ręce i rozpostarł dłonie, apelując o ciszę.
– Proszę, niech wszyscy słuchają. Mauruuru roa. Dziękuję bardzo. Najwyższy kapłan i kapłanka pomodlą się teraz do bogów, aby uczynili ogień nieszkodliwym dla mieszkańców wioski. Proszę nie zapominać, że jest to wielce starożytna uroczystość religijna. Zachowujcie się tak, jakbyście byli w waszym kościele, ponieważ…
Niesamowicie stary kanaka przerwał mu. Wymienili kilka słów w nieznanym mi języku – polinezyjskim, jak sądzę, gdyż wskazywało na to jego płynne brzmienie. Młodszy kanaka ponownie zwrócił się w naszą stronę.
– Najwyższy kapłan powiedział mi, że niektóre dzieci będą dziś przechodzić przez ogień po raz pierwszy, wliczając to niemowlę spoczywające w ramionach matki. Prosi was wszystkich, abyście zachowali podczas modlitw absolutną ciszę, by nie narazić dzieci na niebezpieczeństwo. Niech mi będzie wolno dodać, że sam jestem katolikiem. W tym momencie zawsze błagam Matkę Przenajświętszą o opiekę nad naszymi dziećmi. Proszę więc was wszystkich, abyście modlili się za nie na swój sposób, a przynajmniej zachowywali ciszę i myśleli o nich życzliwie. Jeśli najwyższy kapłan uzna, że nastrój nie jest wystarczająco poważny, nie pozwoli dzieciom wejść do ognia. Były już nawet przypadki, że odwołał całą ceremonię.
– No i widzisz, Geraldzie – powiedział Autorytet od Wszystkiego scenicznym szeptem. – Najpierw wstęp, a potem odpowiedni pretekst, żeby zwalić wszystko na nas – żachnął się.
Autorytet – nazywał się Cheevers – denerwował mnie, odkąd znalazłem się na statku. Pochyliłem się do przodu i szepnąłem mu do ucha:
– Jeśli te dzieci przejdą przez ogień, czy odważy się pan zrobić to samo?
Niech to będzie dla was nauczka. Uczcie się na moich błędach. Nigdy nie pozwólcie, żeby byle bałwan odebrał wam rozsądek. Po kilku sekundach okazało się, że moje wyzwanie obróciło się przeciwko mnie. Jakimś cudem wszyscy trzej – Autorytet, Sceptyk i Doświadczony Podróżnik – założyli się ze mną, o setkę każdy, że to ja nie odważę się przejść przez ogień, jeśli dzieci uczynią to przede mną. Po chwili tłumacz uciszył nas ponownie. Kapłan i kapłanka zstąpili do dołu z ogniem. Wszyscy byli bardzo cicho i myślę, że niektórzy z nas się modlili. Wiem, że ja to robiłem. Zacząłem nagle recytować to, co przyszło mi na myśl:
„I jeśli zginę, nim się zbudzę, powierzam Panu moją duszę”.
Z jakiegoś powodu te słowa wydawały się odpowiednie.

Kapłan i kapłanka nie przechodzili przez ogień. Uczynili spokojnie coś bardzo efektownego i (jak mi się zdawało) znacznie bardziej niebezpiecznego. Po prostu stanęli boso wśród płonących węgli i modlili się przez kilka minut. Widziałem, jak ich wargi się poruszają. Od czasu do czasu stary kapłan dosypywał czegoś do ognia. Cokolwiek to było, sypało iskrami w momencie zetknięcia z rozżarzonymi węglami.
Starałem się dostrzec, czy stoją na płonących węglach, czy na skale, lecz niczego nie wypatrzyłem… nie wiedziałem zresztą, co gorsze. A jednak ta stara kobieta, chuda jak ogryziona kość, stała niczym posąg, z twarzą bez wyrazu. Podwinęła tylko swą spódniczkę tak, że przypominała ona niemal pieluszkę. Najwyraźniej obawiała się przypalić sobie ubranie, ale nie zważała na nogi.
Trzech mężczyzn drągami rozsunęło płonące kłody, upewniając się, że dno dołu jest dostatecznie mocne i równe, aby chodzących po ogniu nie spotkała jakaś niespodzianka. Obserwowałem ich pracę z głębokim zainteresowaniem, ponieważ za kilka minut sam miałem wstąpić w ogień… o ile się nie spietram i nie przyznam z góry do porażki. Miałem wrażenie, że ich zabiegi umożliwią mi przejście przez całą długość dołu po skalnym podłożu, a nie po płonących węglach. Oby tak było!
Co to zresztą za różnica? – pomyślałem po chwili, przypominając sobie pęcherze na moich stopach od rozgrzanych słońcem chodników w czasach, gdy byłem chłopcem w Kansas. Ten ogień musiał mieć temperaturę przynajmniej siedmiuset stopni Fahrenheita. Skały były w nim pogrążone od kilku godzin. Czy zatem przy tej temperaturze była jakakolwiek różnica między patelnią a ogniem?
Tymczasem głos rozsądku szeptał mi do ucha, że poświęcenie trzech setek nie stanowi zbyt wysokiej ceny za wydostanie się cało z tej kabały… chyba że wolę przez resztę życia spacerować na dwóch przypieczonych kikutach.
Czy pomoże mi, jak wezmę aspirynę?
Mężczyźni zakończyli manipulacje przy płonących kłodach i podeszli do dołu z lewej strony. Pozostali tubylcy zgromadzili się za nimi, w tym te skubane dzieciaki! Co sobie wyobrażają rodzice, którzy pozwalają maluchom tak ryzykować? Dlaczego dzieciaki nie są w szkole, gdzie jest ich miejsce?
Trzej mężczyźni przeszli jeden za drugim przez sam środek dołu, nie śpiesząc się ani nie zwlekając. Pozostali mężczyźni z wioski podążyli za nimi w powolnej, nieustającej procesji. Za nimi szły kobiety wraz z młodą matką z dzieckiem na biodrze. Niemowlę zaczęło płakać, gdy uderzyła je fala gorąca. Nie zmieniając kroku, matka podniosła maluszka i przystawiła do piersi. Dziecko uciszyło się.
Za kobietami podążały dzieci, od dojrzewających dziewcząt i chłopców aż do berbeci w wieku przedszkolnym. Na końcu wędrowała dziewczynka (dziewięcio-, ośmioletnia?) prowadząca za rękę swojego braciszka o wystraszonym spojrzeniu. Wyglądał mniej więcej na cztery lata i był zupełnie nagi.
Spojrzałem na berbecia i zrozumiałem z ponurą pewnością, że wpadłem w to aż po szyję. Nie mogłem się teraz wycofać. Chłopczyk potknął się, lecz siostra go podtrzymała. Ruszył dalej krótkimi, pewnymi krokami. Gdy doszedł do końca, ktoś wyciągnął ręce i podniósł go.
Przyszła kolej na mnie.

– Rozumie pan, że Polinezyjskie Biuro Turystyczne nie bierze odpowiedzialności za pańskie bezpieczeństwo? – odezwał się tłumacz. – Ogień może pana poparzyć, nawet zabić. Ci ludzie przechodzą bezpiecznie, ponieważ chroni ich wiara.
Zapewniłem go, że mnie również chroni wiara, zadając sobie pytanie, jak mogę być tak bezczelnym kłamcą. Podpisałem oświadczenie, które mi podsunął.
Po chwili stałem już przy wejściu do dołu ze spodniami zawiniętymi do kolan. Moje buty, skarpetki, kapelusz i portfel czekały po drugiej stronie na taboreciku. To był mój cel, moja nagroda. Czy jeśli mi się nie uda, będą o nie rzucać losy czy też wyślą je pocztą mojej rodzinie?
– Proszę iść samym środkiem! Nie śpieszyć się ani nie zatrzymywać – nakazał tłumacz.
Przemówił najwyższy kapłan.
Mój mentor wysłuchał go, po czym oświadczył:
– Mówi, żeby w żadnym wypadku nie biec, nawet gdy ogień poparzy panu stopy. Mógłby się pan potknąć, przewrócić i już więcej nie podnieść, to znaczy umrzeć. Muszę dodać, że prawdopodobnie nie umarłby pan, chyba że zaczerpnąłby pan płomieni do płuc. Ale ogień straszliwie poparzyłby pana. Proszę się więc nie śpieszyć i uważać, by się nie przewrócić. Czy widzi pan ten płaski kamień pod spodem? To pana pierwszy krok. Que le bon Dieu vous garde. Życzę szczęścia!
– Dziękuję.
Spojrzałem na Autorytet od Wszystkiego, który uśmiechał się jak upiór, o ile upiory się uśmiechają. Pomachałem mu ręką z fałszywą swobodą i wkroczyłem do dołu.
Zdążyłem postawić trzy kroki, zanim zdałem sobie sprawę, że nie czuję zupełnie nic. Potem poczułem coś – strach. Bałem się jak głupi. Zapragnąłem znaleźć się w Peorii. Albo nawet w Filadelfii. Wszędzie, tylko nie tu, na tym dymiącym pustkowiu. Do celu było mniej więcej tak daleko jak do następnej przecznicy w mieście. Może dalej. Brnąłem jednak naprzód w nadziei, że postępujące odrętwienie nie spowoduje mojego upadku, zanim tam dotrę.
Zacząłem się dusić i zdałem sobie sprawę, że wstrzymuję oddech. Zaczerpnąłem więc powietrza… i pożałowałem tego natychmiast. Ponad tak wielkim dołem pełnym ognia unosi się mnóstwo piekących gazów – dymu, dwutlenku i tlenku węgla oraz czegoś jeszcze, co przypomina zgniły oddech Szatana – tlenu jednak jest tam niewiele. Znowu wstrzymałem oddech. Oczy zaszły mi łzami, w gardle poczułem drapanie i spróbowałem ocenić, czy zdołam dojść do końca trasy bez oddychania.
Niech niebo ma mnie w swojej opiece. W ogóle nie widziałem tego końca. Kłęby dymu zasłaniały wszystko. Nie mogłem niemal rozewrzeć powiek. Brnąłem naprzód, próbując przypomnieć sobie formułę spowiedzi na łożu śmierci, która zaprowadziłaby mnie automatycznie do nieba.
Może w ogóle nie było takiej formuły. Poczułem w stopach coś dziwnego, kolana zaczęły się pode mną uginać…

– Czuje się pan lepiej, panie Graham?
Leżałem na trawie, spoglądając na przyjazną brązową twarz.
– Chyba tak – odpowiedziałem. – Co się stało? Przeszedłem przez dół?
– No jasne. W pięknym stylu. Ale zemdlał pan na samym końcu. Byliśmy jednak w pogotowiu i wyciągnęliśmy pana. Niech mi pan powie, co się stało. Czy zaczerpnął pan dymu?
– Możliwe. Czy jestem poparzony?
– Nie. No może będzie pan miał jakiś pęcherz na prawej stopie. Gdyby pan nie zemdlał, wszystko przebiegłoby perfekcyjnie. To na pewno przez ten dym!
– Też tak sądzę.
Pomógł mi usiąść.
– Czy może mi pan podać buty i skarpetki? Gdzie są wszyscy?
– Autobus odjechał. Najwyższy kapłan sprawdził pański puls i oddech, ale zabronił pana ruszać. Jeśli przebudzi się człowieka, którego duch opuścił ciało, duch może nie powrócić. Kapłan w to wierzy, a nikt nie śmie się mu sprzeciwić.
– Nie będę się z nim sprzeczał. Czuję się świetnie. Jestem wypoczęty. Ale jak mam wrócić na statek?
Piesza wędrówka przez tropikalny raj stanie się piekłem już po pierwszej mili. Zwłaszcza że moje stopy wydawały się lekko opuchnięte, czemu trudno się było dziwić.
– Autobus wróci po tubylców, aby przewieźć ich do łodzi, która zabierze ich na ich wyspę. Mógłby zabrać pana na statek. Znam jednak lepszy sposób. Mój kuzyn ma automobil. Podwiezie pana.
– Świetnie. Ile będę musiał mu zapłacić?
Taksówki na wyspach Polinezji są potwornie drogie, zwłaszcza jeśli jest się zdanym na łaskę kierowców. Niemniej przystałem na to, aby mnie obrabowano, ponieważ ta szopka i tak miała przynieść mi zysk. Trzy setki minus opłata za taksówkę. Sięgnąłem po kapelusz.
– Gdzie mój portfel?
– Portfel?
– Tak. Zostawiłem go w kapeluszu. Gdzie się podział? To nie jest zabawne. Miałem w nim pieniądze i karty kredytowe.
– Pieniądze? Oh! Votre portefeuille! Przepraszam, mój angielski nie jest najlepszy. Zabrał go oficer z pańskiego statku, wasz przewodnik.
– To miło z jego strony. Ale jak mam zapłacić pańskiemu kuzynowi? Nie mam przy sobie ani franka.
Wyjaśniliśmy w końcu sytuację. Przewodnik, który zdawał sobie sprawę, że zabierając portfel, zostawia mnie bez grosza, opłacił mój powrót na statek. Mój znajomy tubylec zaprowadził mnie do samochodu i przedstawił kuzynowi – z grubsza, gdyż angielski jego krewniaka ograniczał się do „Okay, szefie!”. Nie zdołałem nawet ustalić, jak się nazywał.
Jego automobil stanowił dowód na potęgę wiary i sztuki drutowania. Pojechaliśmy do portu na pełnym gazie i z potwornym rykiem, strasząc kury i z łatwością przeganiając koźlęta. Nie zwracałem uwagi na drogę, gdyż wciąż byłem oszołomiony tym, co wydarzyło się przed odjazdem.
Tubylcy czekali na autobus. Przeszliśmy przez sam środek ich gromady. Gdy wstąpiliśmy w ciżbę tubylców, zostałem pocałowany, wycałowany przez wszystkich. Widziałem już Polinezyjczyków całujących się na powitanie lub pożegnanie, po raz pierwszy jednak potraktowano mnie w ten sposób.
Mój znajomy wyjaśnił:
– Przeszedł pan przez ich ogień, został więc pan honorowym obywatelem wioski. Pragną zabić świnię i urządzić ucztę na pańską cześć.
Starałem się wytłumaczyć im, że muszę wracać do domu, za wielką wodę, ale któregoś dnia powrócę, jeśli Bóg pozwoli. W końcu udało nam się wyrwać.
Nie to wszakże oszołomiło mnie najbardziej. Każdy bezstronny obserwator musi przyznać, że jestem raczej bywałym człowiekiem. Zdaję sobie sprawę, że nie wszystkie kraje dorównują poziomem moralnym Ameryce i że są miejsca, gdzie publiczne obnażanie się nikogo nie oburza. Wiem, że kobiety polinezyjskie zwykły chodzić nago od talii w górę, zanim zapanowała cywilizacja, no, kurczę pieczone, czytam przecież „National Geographic”.
Ale nigdy się nie spodziewałem, że ujrzę to na własne oczy.
Zanim przeszedłem przez ogień, tubylcy byli przyzwoicie odziani – w spódniczki z trawy, a kobiety miały zasłonięte piersi.
Gdy jednak całowały mnie na do widzenia, obnażyły biusty. Wyglądało to zupełnie jak w „National Geographic”.
Rzecz jasna, doceniam piękno kobiecego ciała. Te cudowne odrębności, widziane we właściwym czasie przy porządnie zasuniętych zasłonach, mogą oczarować. Jednakże czterdzieści sztuk naraz może człowieka wystraszyć. Ujrzałem więcej kobiecych biustów niż w całym swoim życiu. Członkowie Towarzystwa Episkopalnego Metodystów na rzecz Moralności i Umiarkowania dostaliby szału, oglądając tak bezwstydną nagość!
Jestem pewien, że mogłoby to być przyjemne przeżycie, gdybym został odpowiednio przygotowany. Było to jednak zbyt zaskakujące, działo się za dużo i za szybko. Mogłem to docenić jedynie post factum.