Zmienne losy Afryki. Pięć tysięcy lat bogactwa, chciwości i pracy

Ceniony historyk Martin Meredith odmalowuje 5000 lat wspólnoty dziejów tego niezwykłego kontynentu i jego mieszkańców. Śledzi powstanie i upadek starożytnych królestw i imperiów, rozprzestrzenianie się religii uniwersalistycznych – chrześcijaństwa i islamu, ukazuje znaczenie bogactw materialnych (ropy, złota, diamentów) oraz wpływ czynników zewnętrznych (odkrywców, misjonarzy, awanturników) na bieg wydarzeń politycznych, społecznych i gospodarczych.

Szczególną uwagę poświęca kwestii niewolnictwa oraz konsekwencjom europejskiej kolonizacji, przy czym nie zawęża zjawiska niewolnictwa do handlu transatlantyckiego, lecz przywraca też pamięć o ofiarach – głównie pochodzenia azjatyckiego lub bałkańskiego – berberyjskich korsarzy. Podobnie, omawiając zjawisko kolonializmu, Meredith nie ogranicza się do działań mocarstw zachodnioeuropejskich, ale opisuje też rolę imperium osmańskiego w podboju Afryki.

Mocną stroną książki jest galeria barwnych postaci, których sprawczość odbiła się na historii kontynentu; od św. Antoniego – najsławniejszego pustelnika pierwszych wieków chrześcijaństwa, poprzez mansę Musę – władcę średniowiecznego imperium Mali (być może najbogatszego człowieka epoki), po prominentnych polityków afrykańskich, takich jak Nelson Mandela, Kwame Nkrumah, Léopold Senghor czy Félix Houphouët-Boigny, którzy odegrali kluczową rolę w budowie Afryki postkolonialnej.

Autor rzetelnie, często surowo, ocenia rolę współczesnych elit afrykańskich, upatrując w nich jedną z przyczyn obecnej sytuacji kontynentu, nie pomija jednak często fatalnych skutków decyzji europejskich kolonizatorów, które legły u podstaw wielu tragedii Afryki, jak choćby w Kongo czy w Rwandzie.

Martin Meredith (ur. 1942) – historyk, dziennikarz, pisarz. Pracował jako korespondent w Afryce dla „The Observer” oraz „Sunday Times”. Jest autorem kilkunastu książek historyczno-biograficznych o Afryce. Debiutował w 1979 roku książką Past is Another Country: Rhodesia 1890–1979.

Spis treści

Przedmowa………………………………………………………………………………………………………. 11
Wstęp………………………………………………………………………………………………………………. 16
Część i………………………………………………………………………………………………………….. 19
1. Na ziemi faraonów…………………………………………………………………………………………. 21
2. W głębi kontynentu………………………………………………………………………………………… 34
3. Starcie imperiów……………………………………………………………………………………………. 39
4. Śmierć na Nilu………………………………………………………………………………………………. 44
5. Rzymskie intermezzo……………………………………………………………………………………… 53
Część ii ………………………………………………………………………………………………………… 59
6. Święci i schizmatycy……………………………………………………………………………………… 63
7. Inwazja Arabów ……………………………………………………………………………………………. 74
8. Szlaki przez pustynię……………………………………………………………………………………… 80
9. Zendż…………………………………………………………………………………………………………… 89
Część iii ……………………………………………………………………………………………………….. 97
10. Łańcuch krzyży………………………………………………………………………………………….. 101
11. W kraju księdza Jana………………………………………………………………………………….. 113
12. Środkowy etap ………………………………………………………………………………………….. 120
13. Południowe pogranicze……………………………………………………………………………….. 131
Część iv……………………………………………………………………………………………………… 143
14. Mamelucy i Osmanowie……………………………………………………………………………… 145
15. Czarna gwardia………………………………………………………………………………………….. 151
16. Miecz prawdy……………………………………………………………………………………………. 158
17. Kwestia wiary……………………………………………………………………………………………. 165
Część v………………………………………………………………………………………………………. 175
18. Wrota Afryki……………………………………………………………………………………………… 177
19. Pasza………………………………………………………………………………………………………… 189
20. Pieds-noirs………………………………………………………………………………………………… 197
21. Biblie, pługi i pociski …………………………………………………………………………………. 203
Część vi……………………………………………………………………………………………………… 211
22. Panowie i słudzy………………………………………………………………………………………… 215
23. Lud niebios……………………………………………………………………………………………….. 222
24. Republiki Wyżyny Weldów ………………………………………………………………………… 228
25. Misyjny szlak…………………………………………………………………………………………….. 235
Część vii ……………………………………………………………………………………………………. 247
26. Melodie Zanzibaru …………………………………………………………………………………….. 249
27. Klucz do Kongo ………………………………………………………………………………………… 260
28. Perła Afryki……………………………………………………………………………………………….. 266
29. Gra o tron………………………………………………………………………………………………….. 273
Część viii …………………………………………………………………………………………………… 279
30. Kedyw………………………………………………………………………………………………………. 281
31. Ekwatoria………………………………………………………………………………………………….. 286
32. Wysłannik ludu………………………………………………………………………………………….. 293
33. Zbawiciel………………………………………………………………………………………………….. 299
Część ix……………………………………………………………………………………………………… 305
34. Diamentowa gorączka………………………………………………………………………………… 307
35. Stowarzyszenie Afrykanerów………………………………………………………………………. 314
36. Obmywanie włóczni ………………………………………………………………………………….. 320
37. Naród wybrany………………………………………………………………………………………….. 326
38. Najpotężniejsza firma na świecie………………………………………………………………….. 332
Część x………………………………………………………………………………………………………. 339
39. Ten wspaniały tort ……………………………………………………………………………………… 341
40. Strefy interesów…………………………………………………………………………………………. 346
41. Orzeł i lew…………………………………………………………………………………………………. 352
42. Ćwiartowanie Nigru……………………………………………………………………………………. 360
43. Prawem silniejszego…………………………………………………………………………………… 368
Część xi……………………………………………………………………………………………………… 375
44. Nowy kwiat……………………………………………………………………………………………….. 377
45. Omdurman………………………………………………………………………………………………… 382
46. Pustynne bractwo……………………………………………………………………………………….. 386
Część xii ……………………………………………………………………………………………………. 389
47. Bula Matari……………………………………………………………………………………………….. 391
48. Królestwo kauczuku…………………………………………………………………………………… 397
Część xiii …………………………………………………………………………………………………… 401
49. Opowieść o dwóch miastach……………………………………………………………………….. 403
50. Droga do ofiru……………………………………………………………………………………………. 408
51. Marsz na Pretorię……………………………………………………………………………………….. 414
52. Vernichtungsbefehl……………………………………………………………………………………… 420
Część xiv…………………………………………………………………………………………………… 427
53. Interregnum……………………………………………………………………………………………….. 429
54. Zawoalowany protektorat …………………………………………………………………………… 433
55. Wybraniec Boży ………………………………………………………………………………………… 437
56. Cel: supremacja…………………………………………………………………………………………. 442
57. Wicher zmian…………………………………………………………………………………………….. 451
Część xv……………………………………………………………………………………………………. 457
58. Przed burzą……………………………………………………………………………………………….. 459
59. Rewolucja nad Nilem…………………………………………………………………………………. 470
60. Nacjonalistyczne ciągoty…………………………………………………………………………….. 476
61. Przeminęło z wiatrem…………………………………………………………………………………. 482
62. „Honorowe wyjście”…………………………………………………………………………………… 488
63. Zakład o wolne Kongo………………………………………………………………………………… 493
64. W imię apartheidu………………………………………………………………………………………. 501
Część xvi…………………………………………………………………………………………………… 511
65. Pierwszy taniec wolności…………………………………………………………………………….. 513
66. Przewroty i dyktatury…………………………………………………………………………………. 520
67. Stracone lata………………………………………………………………………………………………. 533
68. Wojny narodowowyzwoleńcze…………………………………………………………………….. 540
69. W poszukiwaniu demokracji……………………………………………………………………….. 550
70. Boży bojownicy…………………………………………………………………………………………. 560
71. Życie w platynie………………………………………………………………………………………… 576
Uwagi…………………………………………………………………………………………………………….. 585
Wykaz skrótów……………………………………………………………………………………………….. 607
Wybrane źródła……………………………………………………………………………………………….. 609
Spis map i ilustracji…………………………………………………………………………………………. 625
Indeks osób i etnonimów………………………………………………………………………………….. 629
Indeks nazw geograficznych……………………………………………………………………………… 643